Son yıllarda ülkemizde de popülerleşen, "gazsız gazaltı kaynak makinesi" adıyla satılan makineler gerçekten gaz kullanmadan kaynak yapabiliyor mu?
Bu soruyu cevaplayabilmek için önce yöntemi doğru anlamak gerekiyor.
Gazsız gazaltı değil, kendinden korumalı kaynak (FCAW-S)
Öncelikle şunu söyleyelim: "gazsız gazaltı" ifadesi kavram olarak da dile de aykırı, kendi içinde çelişkili bir tanım. Bu yüzden yöntemin adını kendinden korumalı kaynak (FCAW-S) olarak düzeltmek daha doğru olur.
Çünkü yaptığımız her kaynakta, ergimiş banyoyu ve kaynak arkını atmosferin (oksijen ve azotun) etkisinden korumak için mutlaka bir koruma gerekir. Gazaltı yöntemlerinde bu korumayı tüpten gelen gaz sağlarken, kendinden korumalı yöntemde koruma, tıpkı örtülü elektrodda olduğu gibi telin içindeki özün (flux) ark sıcaklığında bozunarak açığa çıkardığı gazlar ve banyonun üstünü örten cüruf tarafından sağlanır.
Yani keramet makinede değil, telde
Her ne kadar "keramet makinede değil" desek de, sosyal medyada ve bazı satıcılarda karşımıza çıkan sahte markalı, içinde oyuncak sayılabilecek komponentler bulunan ürünleri kastetmiyoruz elbette. Türkiye'de servisi ve teknik desteği bulunan hemen hemen tüm invertör gazaltı kaynak makineleriyle, uygun teli kullanarak gaz olmadan kaynak yapabilirsiniz.
Kritik nokta: kutup değişimi
Burada kritik bir bilgi daha vermek isterim: bu teller mutlaka eksi kutupta yanmalıdır. Normalde gazla kullanılan dolu tellerde torç her zaman artı (+) kutuptadır; kendinden korumalı tellerde ise bu durum tersine döner.
Bu yüzden satın aldığınız çanta tipi ya da sanayi tipi gazaltı kaynak makinesinde gaz kullanmadan özlü telle kaynak yapmak istiyorsanız, mutlaka kutbu kolayca değiştirilebilen bir makine seçmeniz gerekir. Kimi makinelerde bu ayar ekran üzerinden yapılırken, bazılarında kablo uçları mekanik olarak yer değiştirecek şekilde tasarlanıyor. Sistem nasıl olursa olsun, önceliğiniz gazsız kullanılabilir özlü tellerse bu özellik hakkında satıcınızdan mutlaka bilgi alın.
İki yöntemin farkını kısaca şöyle özetleyebiliriz:
| Gazaltı (dolu tel + tüp gazı) | Kendinden korumalı özlü tel (FCAW-S) | |
|---|---|---|
| Koruma | Tüpten gelen gaz | Telin özünden açığa çıkan gazlar ve cüruf |
| Torç kutbu | Artı (+) | Eksi |
| Gaz tüpü | Gerekli | Gerekmez |
| Cüruf | Yok | Var, temizlenmesi gerekir |
| Duman | Daha az | Belirgin şekilde daha fazla |
| Tipik kullanım | Genel imalat, çok pasolu işler | Tek paso, ince kesitli, harcıalem işler |
Peki hangi teli kullanacağız?
Bir standart söyleyecek olursak, E71T-GS standardındaki kendinden korumalı özlü telleri kullanabilirsiniz. Burada dikkat edilmesi gereken birkaç konu var.
Üretici belli olmalı
Bu teller ark sırasında yoğun duman ve gaz açığa çıkarır; kendinden korumalı tellerde duman emisyonu, gazaltı tellerine göre belirgin şekilde yüksektir. Öz bileşimi kontrolsüz, üreticisi bilinmeyen ürünler uzun vadede sağlık açısından risk oluşturabilir.
Bu yüzden tıpkı makinelerde olduğu gibi, adı sanı duyulmamış markalar yerine ülkemizde üretim yapan Magmaweld FCO 90 gibi ürünleri tercih etmeniz hem sağlığınız hem de kaynak kalitesi açısından çok daha doğru olacaktır. Ayrıca kapalı hacimlerde çalışıyorsanız mutlaka duman emiş sistemi kullanın.
Mekanik değerleri abartmayın
E71T-GS standardındaki teller mekanik olarak, alıştığınız rutil elektrodlara yakın değerler verir; darbe (çentik) dayanımı şartı aranmaz ve bu teller esas olarak tek paso ve ince kesitli işler için tasarlanmıştır. Bu nedenle rutil elektrod kullandığınız harcıalem işlerin dışına çıkmak, özellikle sorumluluk gerektiren taşıyıcı imalatlarda risk doğurabilir.
Bütçe
Bu teller ülkemizde kilogram fiyatı olarak hâlâ elektroddan bir miktar pahalı. Fakat elektroddaki koçan kaybı (verimin yaklaşık %60 ile %65 seviyesinde kalması) ve özlü telde cüruf temizliği/elektrod değiştirme kaybının olmamasından gelen iş gücü avantajı hesaba katıldığında, dolgu metali başına maliyet bakımından birbirlerine oldukça yaklaştıkları görülür.
Sıkça sorulan sorular
Gazsız gazaltı kaynak makinesi diye ayrı bir makine var mı?
Hayır. Gazsız kaynağı mümkün kılan makine değil, kendinden korumalı özlü teldir. Kutbu değiştirilebilen, servisi ve teknik desteği olan bir invertör gazaltı makinesi bu teli yakabilir.
Her gazaltı makinesiyle gaz kullanmadan kaynak yapılabilir mi?
Makinenin torç kutbunu eksiye alabiliyor olmanız gerekir. Kutup değişimi yapılamayan bir makinede kendinden korumalı telle sağlıklı kaynak yapamazsınız. Makineyi almadan önce bu özelliği satıcınıza sorun.
Gazsız kaynak için hangi tel kullanılır?
E71T-GS standardındaki kendinden korumalı özlü teller kullanılır. Duman emisyonu yüksek olduğu için üreticisi belli, öz bileşimi kontrollü bir tel seçmek önemlidir.
Kendinden korumalı telle taşıyıcı imalat yapılır mı?
Önermiyoruz. Bu teller tek paso ve ince kesitli işler için tasarlanmıştır, darbe dayanımı şartı aranmaz. Rutil elektrodla yaptığınız harcıalem işlerin dışına, özellikle sorumluluk gerektiren taşıyıcı imalatlara taşımak risk doğurur.
Son söz
Teknoloji her alanda gelişiyor. Umarız gelecekte kendinden korumalı kaynak yöntemleri de gelişerek daha geniş bir uygulama alanına kavuşur.
